Rás eitt heldur stöðu sinni sem flaggskip Ríkisútvarpsins. Í gær var til að mynda flutt frábær dagskrá um hryllilegu fjöldamorðin í Katyn-skógi í Póllandi sem böðlar Stalíns frömdu vorið 1940. Þeirra atburða átti að minnast á sögulegan hátt fyrr í vor en það endaði á flugslysinu skelfilega þar sem forseti Póllands var meðal hinna látnu. Góður þáttur í gær rakti alla þessa atburði og ræddi einnig kaldhæðni örlaganna í tengslum við flugslysið á dögunum og það sem sumir kalla nú bölvun Katyn-skógar.

Á eftir fylgdi svo endurflutningur á uppfærslu Útvarpsleikhússins frá 1993 á pólskum fléttuþætti sem byggður er á bréfaskiptum fanganna sem síðan var slátrað eins og kjúklingum á færibandi eftir margra mánaða þrælavist þar sem vonin ein um að losna hélt í mönnum lífi og vitglóru.

Glæsilegt, Rás eitt!

Fórn Tarkovskíjs er eitt af meistaraverkum kvikmyndasögunnar. Efnið er áleitið, t.d. nú þegar við hugleiðum framlög okkar til hinna hryllilegu hamfara í Haítí. Hvenær fórnar maður í raun einhverju og hvenær stendur nútímamaðurinn við heit um fórnir?

Hver einasta sena er veisla fyrir augað, allt í boði Sven Nykvist, annars snillings. Erland Josephson, sá stórkostlegi leikari, kórónar svo verkið. Ekki má heldur gleyma stórgóðri frammistöðu Guðrúnar Gísladóttur. Það má spyrja sig hvort að íslenskur listamaður hafi nokkurn tíma tekið þátt í merkara listaverki en Fórn Tarkovskíjs.

Stundum er maður undrandi yfir því hvað þeir sem útlærðir eru sem akademíkerar á Íslandi, eða þeir sem starfa við blaðamennsku, láta fara frá sér mikla vanhugsaða dellu. Þannig mætir það engri gagnrýni þegar því er skellt fram að flokksræði sé hvergi meira en á Íslandi, að spilling sé hvergi meiri og svo heyrist stundum að pólitískur gráskinnaleikur tíðkist óvíða meiri og sé á fáum stöðum óvægnari en á Íslandi.

Flestir þessara dóma eru ekki annað en eitthvað sem sérfræðingarnir skvetta fram án þess að á bak við það liggi nokkrar athuganir. Til dæmis virðast fæstir þeirra nenna að leggja í nokkrar einustu samanburðarrannsóknir, t.d. í nánasta umhverfi á Norðurlöndum, til þess að athuga hvort það gæti hugsanlega verið að Ísland sé ekki alltaf svona einstakt í öllu, bæði góðu og vondu.

Ég er til dæmis nýbúinn með bókina Fyrsten en það er pólitísk ævisaga Mogens Lykketoft, þess gamalgróna danska sósíaldemókraa, gefin út í hálfgerðri óþökk viðfangsefnisins og er, þar af leiðandi, nokkuð gagnrýnin á störf Lykketofts gegnum árin.

» Meira

Vigdís Þormóðsdóttir skrifar hér umsögn um hina nýútkomnu skáldsögu Síðustu dagar móður minnar eftir Sölva Björn Sigurðsson:

Sölvi Björn Sigurðsson er ungur höfundur, en þrátt fyrir það reynslumikill. Síðastliðinn tæpan áratug hefur hann sent frá sér slatta af ljóðabókum, þýðingum og skáldsögum sem borið hefur mismikið á. Í ár er hlýtur þó að vera komið að því að Sölvi stimpli sig rækilega inn hjá almenningi, enda stekkur hann fram á sjónarsviðið með firnasterka skáldsögu um harminn, gleðina og endalok lífsins.

» Meira

Ef settur væri saman listi yfir þá sem ólíklegastir eru til að senda frá sér jólaplötu þá er ég nokkuð viss um að Bob Dylan hefði hafnað ofarlega á listanum. En honum tekst enn að koma öllum á óvart. Nýja jólaplatan hans er þar að aukin öll með afar hefðbundnu sniði, bæði hvað varðar lagaval og útsetningar. Og ekkert nema allt fínt og yndislegt um það að segja. Platan kemur manni alla vega í jólaskap, alla vega finnst fremur langt leiddum aðdáanda gamla mannsins eitthvað huggulegt við að heyra ráma rödd meistarans syngja klassíkerana alla.

Bob Dylan kemur manni í hátíðarskap. Er ekki Megas næstur?

Það þýðir víst lítið sem ekkert að neita því að ég hef verið forfallinn neytandi bókaflokks Hennings Mankell um lögreglufulltrúann Kurt Wallander í skánska þorpinu Ystad. Hef annað hvort lesið eða hlustað á allt safnið. Ég nota orðið ,,neytandi" en ekki aðdáandi, vegna þess að þessi lestur/hlustun á Wallander-bækur Mankells kallar alltaf fram visst óþol í mér hvað þetta sé nú í bland illa skrifað og marflatt.

Ég held að flestir trúir lesendur Wallander-bókanna hafi raunar staðið í sömu meiningu og ég, að seríunni hefði lokið árið 2002 með Innan frosten þar sem Linda, dóttir Wallanders er að vísu í forgrunni. Sjálfur virðist Mankell til dæmis ekki flokka þá bók með Wallander-bókum, ef marka má heimasíðu hans. Sé þeirri flokkun fylgt þá er nýútkomin bók um Kurt Wallander, Den Orolige Mannen, sú fyrsta um þessa frægu söguhetju í heilan áratug (frá Pyramiden, 1999).

» Meira

Það er nokkuð óhætt að fullyrða að Whatever Works sé besta Woody Allen-mynd þessarar aldar. Þá er reyndar ekki mikið sagt. Woody Allen þurfti bara að gera góða grínmynd sem minnti á betri myndir fyrri tíma til að uppfylla þessi skilyrði. Líklega er þetta besta myndin síðan Celebrity (sem mér fannst betri en mörgum öðrum).

Whatever Works er fín, ekki frábær. Þetta er ekki Manhattan, Annie Hall eða Hanna and her Sisters. Þetta er bara fínt, það skársta á langlélagasta áratug Allens (áttundi var bestur, níundi og tíundi misjafnir en nokkuð góðir líka).

Allen á nefnilega einmitt að halda sig við ,,whatever works", bölsýnar taugahrúgur í New York sem njóta stundargleði sem þeir vita manna best að mun ekki endast. Allt hitt sem hann hefur reynt við nýlega er nefnilega í allra besta falli svona tveggja stjörnu stöff.

Þó að Bush sé farinn frá má enn hneykslast yfir heimskunni sem sveif yfir allri hans valdatíð, sérlega í tilvikum þar sem afleiðinganna gætir enn. Til dæmis í Írak. Þess vegna er það enn algjörlega viðeigandi að lesa bók stjörnublaðamannsins Bob Woodwards, State of Denial, sem raunar er síðasta bókin í þrennu um forsetatíð Bush (þá einkum utanríkisþættinum).

State of Denial lýsir því vel hversu ótrúlega illa Bandaríkjastjórn var búin undir stríðið í Írak og enn verr undir uppbyggingarstarfið sem átti að fylgja í kjölfarið. Titillinn segir allt sem segja þarf, afneitunin var allsráðandi. Forsetinn safnaði í kringum sig fólki sem bara sagði honum góðar fréttir en hélt frá honum staðreyndum um raunverulegt ástand mála. Hugmyndafræðin og uppleggið var svo auðvitað arfavitlaust frá A til Ö. Afleiðingarnar þekkir heimsbyggðin öll.

 

Stundum veit ég kannski ekki alveg hvað getur glatt mig þegar kemur að bókmenntum. Þegar að ég renndi mér í gegnum On Chesil Beach (Brúðkaupsnóttina) eftir Ian McEwan í sumar þá minnir mig að ég hafi haft orð á því að ég væri orðinn dálítið leiður á svona fínpússuðum bókmenntum. Nú er ég nýbúinn með Eitur fyrir byrjendur, nóvellu Eiríks Arnar Norðdahls frá 2006, og það fyrsta sem kemur upp í huga minn er að þetta sé barasta ekki alveg nógu fínpússað.

» Meira

Einhvern veginn hefði enginn passað betur til þess að setja ævisögu Bíbíar Ólafsdóttur niður á blað en Vigdís Grímsdóttir. Sagan um Bíbí Ólafsdóttur rímar enda nokkuð vel við hennar rithöfundarferil þar sem aðalpersónurnar hafa oftar en ekki verið svipaðs eðlis og máské lifað í einhverjum viðlíka veruleika og sá sem Bíbí Ólafsdóttir þarf að horfast í augu við.

Sagan um Bíbí er saga íslenskrar alþýðukonu, saga seinni hluta síðustu aldar meðal fólks sem þurfti að heyja harða lífsbaráttu. Saga hennar sýnir það, enn einu sinni, hversu fortíðarþrá er skrýtin kennd og hversu lítið stendur á bak við það þegar að fólk lýsir því yfir að ,,allt hafi nú verið betra í gamla daga". Grimmdin gagnvart börnum er oft miskunnarlaus, svigrúm til tilfinninga og úrlausna þeirra ekkert og út úr þessu koma heftir og skemmdir einstaklingar sem síðan eiga erfitt með að fóta sig á fullorðinsárunum.

» Meira